Meer piano info

De geweldige Steinway concertvleugel in Nijmegen.

Luister!

Top Tien van Carine Veelgestelde piano vragen.

1. Hoe vaak moet een piano gestemd worden?

De vuistregel was: twee keer per jaar; ergens in het najaar en dan weer in het voorjaar. Daar zat een eenvoudige redenering achter: als de herfst intreedt wordt het kouder, de verwarming gaat aan en daardoor verandert de luchtvochtigheid (het wordt droger).

Gevolg: de piano ontstemt. In de lente vice versa. Maar waar zijn de ouderwetse, goed herkenbare seizoensovergangen gebleven? Ik weet het niet. Mijn advies is dan ook: gemiddeld genomen moet je een piano twee keer per jaar stemmen, alleen hoeft dat niet gekoppeld te zijn aan een bepaald seizoen, omdat de schommelingen in luchtvochtigheid zich door alle seizoenen héén voordoen. Je zult dus op je eigen oren moeten varen; klinkt de piano zweverig, dan bel je de stemmer. Als je er geen oor voor hebt, kan je pianostemmer zelf een frequentie bepalen.

Tip: Bij extreme weersomstandigheden zoals een flinke vorstperiode: gewoon even laten gaan. Deels keert de oude stemming weer terug bij het invallen van de dooi en toename van de luchtvochtigheid.

2. Wat doe je eigenlijk als je 'stemt'?

Ik kan er een hele verhandeling over houden, maar kort samengevat: ten eerste zorg ik ervoor dat de piano op de goede toonhoogte blijft (a' 440 Hz). Het hele ontwerp van de piano is gebaseerd op die toonhoogte. Pas dan komt de klank het meest tot zijn recht. Ten tweede moeten de tonen onderling goed op een rij staan; ik bepaal als stemmer de juiste toonsafstanden, de intervallen. Rein octaaf, rollende terts, zwevende kwint. Welkom in de wondere wereld van de gelijkzwevende temperatuur!

Tip: De manier waarop wij stemmers/technici een piano stemmen is niet altijd hetzelfde geweest. Vroeger waren er verschillende soorten stemmingen in omloop. Aan elk type stemming kleefde wel een nadeel. Bach is degene die al die verschillende klankpuzzels min of meer samenbracht in één grote compromis-stemming, de gelijkzwevende stemming. Die is gehandhaafd tot op de dag van vandaag. Als bewijs dat met zijn systeem van 'ordenen en schikken' in elke toonsoort gecomponeerd kon worden schreef hij "Das wohltemperierte Klavier". Met dank aan het genie Bach.

3. Hoe kom je aan een vakkundige stemmer?

Dat is een goeie. Het vak pianotechniek is een vrij beroep. Dat betekent dat iedereen zichzelf mag uitroepen tot ‘origineel ambachtelijke pianostemmer’. Wil je wat meer zekerheid, dan kun je bij de vakvereniging, de VvPN, een lijst opvragen van aangesloten vakbroeders. Dat geeft al heel wat meer garantie met betrekking tot vakkundigheid en betrokkenheid. (Nog makkelijker is het om mij te bellen )

4. Heeft een piano verder nog onderhoud nodig?

Dat hangt af van de mate waarin een piano gebruikt wordt. Zoals bij alles ontstaat er slijtage door veelvuldig gebruik. Afhankelijk van de kwaliteit van het instrument, de kracht van de aanslag en de speeluren zul je als eigenaar wat geld moeten reserveren voor regulier technisch onderhoud. Hamerkoppen schuren en intoneren, asjes vervangen, pedaal vetten, afregeling nalopen, het verhoogt absoluut je spelplezier.

5. Heeft iedere piano een ander geluid?

Ja. Natuurlijk lijken piano’s van een bepaald merk en dan in het bijzonder van een bepaald type (zeg: een Schimmel 116, een Yamaha U1) veel op elkaar.

Bovendien: hoe duurder het instrument, des te groter de overeenkomst in klank en speelaard tussen de verschillende instrumenten binnen één serie. Maar uiteindelijk: elke piano zijn eigen karakteristiek.

6. Mag je de klep van de piano open laten staan?

Ja. Graag. Het kleine beetje stof dat zich in de loop van jaren onder de toetsen verzamelt heeft geen enkele invloed op speelaard of klankkleur. Bij periodiek onderhoud zal de technicus dat braaf en vakkundig opzuigen, in pakweg ... een halve minuut?! Geef dus altijd de voorrang aan het uitnodigend effect van een fraai klavier (de toetsen). Klep open, dus. Bij een ivoren klavier houdt dat bovendien de toetsen wit.

7. Hoe komt het dat een piano vals wordt?

Vooral door Schommelingen in de luchtvochtigheid en schommelingen in de temperatuur. Een piano is gebaat bij een stabiel klimaat waarbij (permanent) extreem droog en (permanent) extreem vochtig uit den boze zijn. Bij een geijkte hygrometer is alles tussen de 50 en 75% toelaatbaar. Maar: wisselt het sterk dan zal, ook binnen die range, het instrument ontstemmen, zonder daar overigens mechanisch onder te lijden. Je bent gewoon meer geld aan je stemmer kwijt. Tocht, trek, bij openstaande deuren of bij plaatsing tegen een buitenmuur, sterke invloed van de zon, directe straling van de radiator of van de vloerverwarming zijn andere elementen waar een instrument door ontstemt. Het minst heeft de piano nog te lijden van verplaatsen, of, en laat dat een geruststelling zijn voor de veelspelers onder ons: van het pianospelen zelf. Zelfs de (klein)kinderen, in hun ongebreideld enthousiasme, verknoeien niks, al kan het voor de oren een onaangename ervaring zijn.

8. Hoe maak ik de piano schoon?

De kast poets je met een vochtige doek of zeem en een zacht schoonmaakmiddel (groene zeep bijvoorbeeld). Toetsen ook gewoon met een vochtige doek. Eigenlijk kan er niets misgaan mits je niet te royaal met water aan de gang gaat. In dat opzicht: géén planten, kopjes en bloemen op de piano. Het is vragen om moeilijkheden, en om lelijke kringen in fineer of lak te verhelpen betaal je ongelooflijk veel geld.

9. Is een hydroceel (vochtbuis) nodig?

Nee, eigenlijk niet. Dit ‘vochtregulerende systeem’, de bekende pvc buis gevuld met absorberend materiaal is, helaas, een wassen neus. Allereerst moet je vaststellen wat de gemiddelde luchtvochtigheid in de kamer is onder het motto: ‘meten is weten’. Over het algemeen heerst in Nederland namelijk een vrij vochtig klimaat en hoef je niets te doen. Maar goed, stel het is aantoonbaar te droog, dan volstaat een hydroceel niet. Het is de spreekwoordelijke druppel op de gloeiende plaat. Beter zou het zijn om je toevlucht te nemen tot een oud en beproefd recept. Plaats onder in de piano een vaas of wekpot met brede hals (het verdampingsoppervlak). Vul deze met water. Zet een rol radiatorpapier in de vaas. Daarmee vergroot je het oppervlak waarover vocht wordt afgestaan aan de omringende lucht nog eens. Klaar. Regelmatig bijgieten. In totaal heeft die simpele oplossing vijf keer zoveel effect als de dure, kalkgevoelige hydroceel. En het geeft minder geknoei.

10. Wat is het verschil tussen piano en vleugel?

Een piano is een ‘opgeklapte’ of staande vleugel. Onze piano is ontstaan toen het dure snaarinstrument piano-forte (letterlijk: zacht-hard) een bredere afzetmarkt vond bij 'gewone' mensen met kleinere huizen en iets en wat minder geld. Een hele goede piano kan zich overigens best meten met een kleine vleugel, wat geluid betreft. Gewoon bovenklep openzetten en een stoer gezicht trekken! Mechanisch blijft er een kleine beperking in vergelijking tot de vleugel. Het hamertje moet over een horizontaal vlak richting snaar gestuurd worden daar waar het in de vleugel met de zwaartekracht méé naar beneden valt. De vleugel heeft mede daarom een hogere repetitiesnelheid. Een wezenlijk verschil wordt hoorbaar als je de lange vleugelmodellen beluisterd; het is de grotere lengte van de bassnaar die de kwaliteit van het geluid bepaald. In een concertvleugel, een waar slagschip, kun je zinderende bassen verwachten, terwijl het bij de piano soms een wat vormeloos gerommel in de diepte is. Soort onweer dat nooit losbarst daar waar het in een vleugel dondert en bliksemt als in het hooggebergte!

Kopen via marktplaats

Allereerst: bepaal je budget.
Speel je veel piano of volg je een studie waarbij je intensief moet studeren: ga jezelf niet frustreren en je ontwikkeling remmen door een gammele piano te kopen. Bij prijzen onder de € 1500 moet je erg goed uitkijken.

Als je via marktplaats zoekt stel dan een eenvoudig vragenlijstje op en informer bij de verkoper:
1.     heb u de piano al lang?
2.     bent u eerste eigenaar?
3.     hoe oud is de piano?
4.     Hebt u de piano bij een pianozaak gekocht en is er eventueel nog een factuur?
5.     hebt u de piano in onderhoud gehad en bij wie?6.     Waarom doet u de piano van de hand?
7.     Hebt u er bezwaar tegen als ik nog eens langskom met een pianotechnicus?

Informeer bij collega's van de VvPN of de prijsstelling zo op het eerste oog reëel is.
Succes!

Natuurlijke vijanden...of toch niet?

lekker nestje
lekker nestje

Stel je een grote onderhoudsbeurt of revisie van je piano uit tot in het oneindige, en kijk je je piano niet meer aan omdat er toch niet lekker op te spelen valt: met een beetje mazzel helpt de natuur een handje zodat je wel MOET ingrijpen; met dank aan mot, muis of houtworm: waar niet meer gespeeld wordt houden zij huis. Originele opdrachtgevers hebben pianotechnici toch!